ICS 75.200 TÜRK STANDARDI TS 1449/Aralık 1997
ÖNSÖZ
− Bu standard, Türk Standardları Enstitüsü nün Petrol Hazırlık Grubu�nca hazırlanmış ve TSE
Teknik Kurulu nun 26 Kasım 1991 tarihli toplantısında kabul edilmiş, 19 Ocak 1996 ve 30 Aralık
1997 tarihli toplantılarda tadil edilerek yayımına karar verilmiştir.
− Teknik kurul, ayrıca bu standardın mecburî yürürlüğe konulmasını uygun bularak ilgili Bakanlığa
önerilmesini kabul etmiştir.
− Bu standard, 7/10/1974 gün ve 15029 sayılı Resmî Gazete�te yayımlanan ilgili Bakanlık Tebliği ile
mecburî yürürlükte bulunduğundan, bu yeni metne ilişkin Bakanlık Tebliği Resmî Gazete�de
yayımlandıktan ve bu kararda verilen geçiş süresi son bulduktan sonra eski baskıları geçersizdir.
− Bu standardın hazırlanmasında, milli ihtiyaç ve imkanlarımız ön planda olmak üzere, milletlerarası
standardlar ve ekonomik ilişkilerimiz bulunan yabancı ülkelerin standardlarındaki esaslar da
gözönünde bulundurularak; yarar görülen hallerde, olabilen yakınlık ve benzerliklerin
sağlanmasına ve bu esasların, ülkemiz şartları ile bağdaştırılmasına çalışılmıştır.
− Bu standard son şeklini almadan önce; bilimsel kuruluşlar, üretici, imalatçı ve tüketici durumundaki
konunun ilgilileri ile gerekli işbirliği yapılmış ve alınan görüşlere göre olgunlaştırılmıştır.
ICS 75.200 TÜRK STANDARDI TS 1449/Aralık 1997
İÇİNDEKİLER
0 - KONU, TARİF, KAPSAM......................................................................................
0.1 - KONU........................................................................................................................
0.2 - TARİFLER.................................................................................................................
0.2.1 - Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) .........................................................................................
0.2.2 - Hacimce Doldurma Oranı ....................................................................................................
0.2.3 - Kütlece Doldurma Oranı ......................................................................................................
0.2.4 - Su Kapasitesi.......................................................................................................................
0.2.5 - Depolama Tankı ..................................................................................................................
0.2.6 - İşletme Basıncı ....................................................................................................................
0.2.7 - Deney Basıncı .....................................................................................................................
0.2.8 - Depolama Yeri.....................................................................................................................
0.2.9 - Pompalama Ünitesi .............................................................................................................
0.2.10 - Dökme Dolum Yeri ............................................................................................................
0.2.11 - Tüp Dolum Yeri..................................................................................................................
0.2.12 - Tüp Stoklama Yeri .............................................................................................................
0.2.13 - Yardımcı Faaliyetler Yeri ...................................................................................................
0.2.14 - İdari ve Yardımcı Tesisler Yeri ..........................................................................................
0.2.15 - Periyodik Muayene ve Deney Yeri ....................................................................................
0.2.16 - Tamir Yeri ..........................................................................................................................
0.2.17 - Diğer Tesisler ....................................................................................................................
0.2.18 - Dağıtım Şirketi ...................................................................................................................
0.2.19 - Dökme Taşıma Araçları.....................................................................................................
0.2.20 - Ana Trafik Yolu ..................................................................................................................
0.2.21 - Seviye Göstergesi .............................................................................................................
0.2.22 - LPG Doldurma-Boşaltma Bölgesi......................................................................................
0.2.23 - Tüp Parkı ...........................................................................................................................
0.2.24 - Diğer Tarifler......................................................................................................................
0.3 - KAPSAM ...................................................................................................................
1 - GENEL KURALLAR.............................................................................................
1.1 - PERSONEL EĞİTİMİ.................................................................................................
1.2 - EMNİYET MESAFELERİ...........................................................................................
1.3 - EMNİYET KURALLARI..............................................................................................
2 - ÖZEL KURALLAR..............................................................................................
2.1 - LPG'NİN DOLDURULMASI VE BOŞALTILMASI ......................................................
2.1.1 - LPG'nin Tüplere Doldurulması ..........................................................................................
2.2 - LPG'NİN DÖKME OLARAK DOLDURULMASI.........................................................
2.3 - LPG'NİN DÖKME OLARAK BOŞALTILMASI ...........................................................
2.3.1 - LPG'nin Boşaltma Yerleri ..................................................................................................
ATIF YAPILAN STANDARDLAR ............................................................................
TADİL.......................................................................................................................
SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI (LPG) - DOLDURMA VE BOŞALTMA KURALLARI
0 - KONU, TARİF, KAPSAM
0.1 - KONU
Bu standard, sıvılaştırılmış petrol gazlarını (LPG) doldurma ve boşaltma kurallarına dairdir.
0.2 - TARİFLER
0.2.1 - Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG)
Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG), petrolün damıtılması ve parçalanması sırasında elde edilen ve
sonradan basınç altında sıvılaştırılan başlıca propan, bütan ve izomerleri gibi hidrokarbonlar veya
bunların karışımıdır (TS 21781)).
NOT - Bu standard metninde, "Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)" deyimi yerine, bundan sonra
yalnızca "LPG" terimi kullanılmıştır.
0.2.2 - Hacimce Doldurma Oranı
Hacimce doldurma oranı, LPG'nin 15,6°C'daki yoğunluğuna bağlı olarak, depolama kabına
konulmasına müsaade edilen LPG hacminin, depolama kabının alabileceği 15,6°C'ta suyun hacmine
oranıdır (Çizelge 5, Çizelge 6, Çizelge 7).
0.2.3 - Kütlece Doldurma Oranı
Kütlece doldurma oranı, LPG'nin 15,6°C'daki yoğunluğuna bağlı olarak, depolama kabına
konulmasına müsaade edilen LPG kütlesinin depolama kabının alabileceği 15,6°C'ta suyun kütlesine
oranıdır (Çizelge 3).
0.2.4 - Su Kapasitesi
Su kapasitesi, bir depolama kabının 15,6°C sıcaklıkta su ile doldurulduğu zaman içerisine alabileceği
su hacmidir (Birimi m3'tür).
0.2.5 - Depolama Tankı
Depolama tankı, LPG'nin basınç altında depolanabileceği anma hacmi 108,5 l'den büyük olan çelikten
yapılmış atmosfere kapalı bir kaptır.
0.2.6 - İşletme Basıncı
İşletme basıncı, depolama tanklarında ve LPG dolum sistemini meydana getiren (boru hattı, hortum,
pompa vb.) ünitelerde çalışma sırasında uygulanan en yüksek basınçtır (Birimi kPa veya kgf/cm2'dır).
0.2.7 - Deney Basıncı
Deney basıncı, LPG depolama tanklarının ve donanımının mukavemetinin ve sızdırmazlığının
denenmesinde uygulanan basınçtır (Birimi kPa veya kgf/cm2'dır).
Depolama tankları ve donanımı için deney basıncı, işletme basıncının en az 1,5 katı değerinde
olmalıdır. (Küresel depolama tankları için deney basıncı işletme basıncının en az 1,3 katı değerinde
olmalıdır).
0.2.8 - Depolama Yeri
Depolama yeri, LPG'nin depolanmasında kullanılan depolama tankı veya tanklarının bulunduğu
mahaldir.
1) Bu standard metninde atıf yapılan standardların numaraları yayım tarihleri, İngilizce, Türkçe isimleri
kapak arkasında verilmiştir.
0.2.9 - Pompalama Ünitesi
Pompalama ünitesi, LPG'nin depolama yerinden emilip tüplü ve/veya dökme dolum yerlerine basınçlı
olarak sevkedilmesi amacıyla tesis edilen pompa grubudur.
0.2.10 - Dökme Dolum Yeri
Dökme dolum yeri, pompalama ünitesinden gelen LPG'nin, dökme taşıma araçlarına doğrudan
doldurulduğu veya boşaltıldığı tesisatın bulunduğu mahaldir.
0.2.11 - Tüp Dolum Yeri
Tüp dolum yeri, pompalama ünitesinden gelen LPG'nin TS 55 ve TS 5306'ya uygun tüplere
doldurulması için gerekli tesisatın bulunduğu, tüplerin boyandığı, Madde 2.1.1.4'te belirtilen şartların
uygulandığı mahaldir.
0.2.12 - Tüp Stoklama Yeri
Tüp stoklama yeri, dolum tesisleri içinde dolu veya boş tüplerin stoklandığı, üzeri açık veya kapalı
mahaldir.
0.2.13 - Yardımcı Faaliyetler Yeri
Yardımcı faaliyetler yeri, arızalı tüplerdeki LPG'nin depolama tankına aktarılması için gerekli LPG
aktarma tesisatının bulunduğu TS 5306'ya göre tüplerin valflerinin söküldüğü ve içlerinin yıkanıp
temizlendiği mahaldir.
0.2.14 - İdari ve Yardımcı Tesisler Yeri
İdari ve yardımcı tesisler yeri, bütün tesisin idari ve sosyal faaliyetlerinin yürütüldüğü, dolum tesisine
ait makina ve ekipmanın tamir ve bakımlarının yapıldığı, dolum tesisinin ihtiyacı olan elektrik, basınçlı
su, basınçlı hava temin ünitelerinin bulunduğu bina veya binalardan meydana gelen mahaldir.
0.2.15 - Periyodik Muayene ve Deney Yeri
Periyodik muayene ve deney yeri, tüplerin TS 5306'ya göre muayene ve deneylerinin yapıldığı
mahaldir.
0.2.16 - Tamir Yeri
Tamir yeri, tüplerin TS 5306'ya göre kaynak ve ısıl işlem gerektiren tamirlerinin yapıldığı mahaldir.
NOT - Dağıtım şirketi, tamir için T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş ise,
şirketin kuracağı tamir yeri, depolama yeri, pompalama ünitesi, dökme dolum yeri, tüp dolum
yeri, tüp stoklama yeri ve yardımcı faaliyetler yerine en az 15 m. mesafede olmak kaydıyla
arazi sınırı içinde de herhangi bir yerde de olabilir.
0.2.17 - Diğer Tesisler
Diğer tesisler, arazi sınırı içinde bulunan ve LPG ile ilgili olmayan faaliyetlerin yürütüldüğü tesislerdir.
0.2.18 - Dağıtım Şirketi
Dağıtım şirketi, kendisine ait en az bir adet dolum tesisi bulunan, LPG satışı ile mütenasip miktarda TS
55 ve TS 5306 standardlarına uygun tüp parkı olan, doğrudan veya sözleşmeli başbayileri, sözleşmeli
bayileri veya tali bayileri aracılığıyla kendi dolum tesisinde TS 1449�a göre doldurduğu veya karşılıklı
mutabakat ile diğer bir dağıtım şirketinin dolum tesisinde doldurttuğu üzerinde tescilli markasını ve
rengini taşıyan, imâl ettirdiği ve sahibi bulunduğu LPG tüpleri ile kullanıcılara LPG ulaştıran bir şirkettir.
Sermayesinin %50�den fazlası aynı tüzel kişiliğe mensup dağıtım şirketleri tüplerini bu tüzel kişiliğe ait
yetkili bayileri vasıtasıyla da tüketicilere intikal ettirebilirler.
0.2.19 - Dökme Taşıma Araçları
Dökme taşıma araçları, TS 2178'e uygun LPG'nin dökme olarak taşınmasında kullanılan TS 1445'de
belirtilen özelliklere sahip tankerli kamyon, tankerli treyler veya tankerli yarı treylerdir.
0.2.20 - Ana Trafik Yolu
Ana trafik yolu, ana trafiğe açık olan ve bunu kesen karayolundaki trafiğin, bu yolu geçerken veya bu
yola girerken, ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş karayoludur.
NOT - Köy yolu, özel olarak açılan tesise geliş yolu ana trafik yolu değildir.
0.2.21 - Seviye Göstergesi
Seviye göstergesi, depolama tankı içerisindeki sıvı LPG seviyesinin belirtilmesi amacıyla kullanılan
ölçme cihazıdır.
0.2.22 - LPG Doldurma-Boşaltma Bölgesi
LPG doldurma-boşaltma bölgesi, doldurma ve boşaltma işlemleri esnasında bağlantıların yapıldığı,
atmosferinde LPG buharı bulunabilecek mahaldir.
0.2.23 - Tüp Parkı
Tüp parkı, dağıtım şirketinin sattığı LPG ile mütenasip sayıda, üzerinde dağıtım şirketinin imal ettirdiği
sahibi bulunduğu, üzerinde tescilli markası ve rengi bulunan TS 55 ve TS 5306'ya uygun LPG tüpü
adedidir.
Sermayesinin %50�den fazlası aynı tüzel kişiliğe mensup dağıtım şirketlerinin tüp parkında bu tüzel
kişiliğe ait şirketlerin tüpleri bulundurulabilir.
0.2.24 - Diğer Tarifler
Bu standardda geçen diğer terimlerin tarifleri metnin sonunda atıfta bulunulan Türk Standardlarında
verilmiştir.
0.3 - KAPSAM
Bu standard, sıvılaştırılmış petrol gazlarının (LPG) dökme taşıma kara araçlarına, depolama
tanklarına ve tüplere (TS 55 ve TS 5306'ya uygun) doldurma ve boşaltma kurallarını kapsar.
Bu standard, deniz araçlarına dökme olarak doldurma ve boşaltma kurallarını ve sıvılaştırılmış doğal
gazlarla yapılan işlemleri kapsamaz.
1 - GENEL KURALLAR
Depolama tankları, en geç 10 yılda bir su ile hidrostatik olarak TS 1446�ya göre denenerek
sızdırmazlıkları ve mukavemetleri kontrol edilmelidir.
Tanklar üzerindeki emniyet valfleri en geç 2 yılda bir defa deneye tâbi tutulmalı ayarlandıkları basınçta
çalışıp çalışmadıkları kontrol edilmelidir. Ancak yaylı emniyet valfleri en geç 5 yılda bir defa deneye
tâbi tutularak ayarlandıkları basınçta çalışıp çalışmadıkları kontrol edilebilir.
Deneyler sonunda hazırlanan raporlar dolum tesislerinde ve ilgili dağıtım şirketlerinde
bulundurulmalıdır.
1.1 - PERSONEL EĞİTİMİ
LPG'nin doldurma ve boşaltma işlemlerinde çalışan personel, doldurdukları veya boşalttıkları
malzemenin sıvı ve gaz durumlarındaki özelliklerini bilmeli, bunların sebep olabilecekleri tehlikeler ile
sıvı veya gaz durumundaki kaçaklar karşısında nasıl hareket edeceklerine dair eğitilmiş olmalıdır.
1.2 - EMNİYET MESAFELERİ
Tüp dolum yeri, tüp stoklama yeri, dökme dolum yeri, depolama yeri, pompalama ünitesi, yardımcı
faaliyetler yeri, idari ve yardımcı tesisler yeri inşaasında Çizelge 1'de belirtilen emniyet mesafelerine
uyulmalıdır.
1) Çizelgedeki 8 No. lu yerin, 4,5 ve 6 No. lu yerler ile aynı binada olabilmesi için elektrik tesisatının ark sızdırmaz nitelikli (Explosion- Proof) olması gereklidir.
2) çizelgedeki 4,5,6 ve 8 No.lu yerlerin birbirleri arasındaki asgari emniyet mesafeleri, bu yerler arasında bir duvar bulunması halinde sıfır alınabilir.
PG doldurma-boşaltma bölgesi noktası ile diğer yerler arasındaki asgari yatay emniyet mesafeleri
Çizelge 2'ye uygun olmalıdır.
1) Yangına dayanıklı malzemeden yapılmış ve en az 1 saat süreyle yangına dayanan.
2) Karavan, çadır ve kamp treyler gibi geçici kullanılan taşınabilir yerler,
3) Depolama tanklarının veya kapasitesi 7,6 m3 veya daha küçük olup araç üzerinde olmayan
tankların doldurma bağlantılı noktaları hariç
4) Parlama noktası 33°C - 69°C aralığında olan.
1.3 - EMNİYET KURALLARI
LPG'nin tüplü veya dökme olarak doldurulması ve/veya boşaltılmaları sırasında aşağıda belirtilen
güvenlik kurallarına mutlaka uyulmalıdır.
1.3.1 - LPG'nin tüplü veya dökme olarak doldurulma ve/veya boşaltılması yapılan tesisteki özel
güvenlik kurallarına uyulmalıdır.
1.3.2 - Depolama tesisleri ile taşıt araçları emniyet yönünden TS 1445 ve TS 1446'ya uygun olmalıdır.
1.3.3 - Tüplü veya dökme olarak doldurma veya boşaltma yapılan bölümlerde ateşli ısıtıcılar
bulunmamalı, sigara içilmemeli ve ateş yakılmamalıdır. "Sigara İçilmez" ve "Ateşle Yaklaşılmaz" gibi
uyarma işaretleri tesiste kolay görülebilen yerlere yeterince konulmalı ve uygulama titizlikle takip
edilmelidir.
1.3.4 - LPG dolum tesisleri en az 180 cm yükseklikte kafes tel örgü ile çevrilmeli ve bu gibi tesislere işi
olmayan kimselerin girmesi önlenmelidir.
NOT - Kafes tel (örgü tel) ile çevrilen alanın topografik ve yol durumlarına uygun olarak en az iki
yerde kapısı bulunmalıdır.
1.3.5 - Kuru ot gibi kolay yanabilen maddelerle; depolama yeri, pompalama ünitesi, dökme dolum yeri,
tüp dolum yeri, tüp stoklama yeri ve yardımcı faaliyetler yerine 6 m'den yakın olmayacak şekilde
gerekli mücadele yapılmalıdır.
1.3.6 - LPG tesislerinde uygun yerlere konulacak buton veya anahtarlarla bir tehlike anında tesisin
bütün elektrik enerjisi, aydınlatma ve yangın pompa tahrik ünitesi dışında tamamen kesilebilmelidir.
Tehlike anında tesisin elektrik enerjisini ve LPG akışını kesen buton, anahtar, şalter veya benzeri,
tertibat, tesisin en az 3 yerinde bulunmalı ve bunlar tank ve pompalardan en az 8,5 m uzakta olmalıdır.
1.3.7 - Depolama yeri pompalama ünitesi, tüp dolum yeri ve dökme dolum yeri LPG besleme boru
hatları üzerine konulacak hidrolik emniyet valfleri ile bir tehlike anında bu yerlere giden LPG'nin akışı
hidrolik veya pnömatik olarak en az 5 metre mesafeden uzaktan kumanda ile durdurulabilmelidir.
1.3.8 - LPG tesislerinde doldurma ve boşaltma işleminde kullanılacak hortum, ölçü cihazları gibi
donanımın çalışma basınçları, LPG'nin işletme basıncına uygun olarak seçilmiş olmalıdır. Ayrıca
kullanılan boru donanımı ve tesisat, LPG işletme basıncının 1,5 katı basınçta denenmeli ve çelik
çekme boru kullanılmalıdır.
1.3.9 - LPG doldurma işlemlerinde kullanılan pompa ve kompresörler, sıvı ve gaz durumundaki
LPG'den zarar görmeyecek yapıda seçilmiş olmalıdır.
1.3.10 - LPG tesislerinde, tekerlekli yangın söndürücülerin ve itfaiye arabalarının ulaşımı için uygun
yollar bulunmalıdır.
1.3.11 - Depolama yerinde, pompalama ünitesinde, dökme dolum yerinde, tüp dolum yerinde, tüp
stoklama yerinde ve yardımcı faaliyetler yerinde çalışan tesis personeli kıvılcım meydana getirmeyen
emniyet ayakkabısı kullanmalıdır.
1.3.12 - LPG ciddi soğuk yanıklara sebep olabileceğinden; bunların cilde değmemesine önemle dikkat
edilmeli ve koruyucu eldiven kullanılmalıdır.
1.3.13 - Elektrik Tesisatı
LPG dolum tesislerinde, depolama yeri, pompalama ünitesi, dökme dolum yeri, tüp stoklama yeri, tüp
dolum yeri ve yardımcı faaliyetler yerindeki cihazlar ark sızdırmaz (Explosion-proof) özellikte olmalıdır.
1.3.14 - LPG tesislerinde depolama yeri, pompalama ünitesi, dökme dolum yeri, tüp stoklama yeri, tüp
dolum yeri ve yardımcı faaliyetler yerinden itibaren 15 m genişlikte bir alan içerisinde kaynaklı çalışma,
matkapla delme işlemi ve ark sızdırmaz (Explosion-proof) özellikte olmayan elektrikli cihazlarla
çalışma yapılmamalıdır. Bu tür faaliyetlerin yapılması gerektiğinde; tesisin faaliyette olmadığı
vakitlerde ve çalışma mahallindeki gaz miktarının hacimce % 0,2'den az olduğu gaz detektörüyle tespit
edildikten sonra çalışmaya başlanmalıdır.
1.3.15 - LPG'nin tüpe veya tanka hacimce en fazla hangi oranda doldurulabileceği aşağıdaki formül
yardımıyla tespit edilmelidir.
Vt = D
100.G.F
Bu formülde;
Vt = Tankın veya tüpün içerisine, t °C sıcaklıkta en çok sıvı LPG ile doldurulabilecek kısmı
(hacimce % olarak).
D = Müsaade edilen kütlece doldurma oranı (Çizelge 3'den okunur) (Tankın veya tüpün içerisine,
15,6°C sıcaklıkta konabilecek en çok sıvı LPG oranı, kütlece, % olarak),
G = LPG sıvı fazının, 15,6°C sıcaklıkta ölçülen yoğunluğu Çizelge 5, Çizelge 6, Çizelge 7,
F = LPG sıvı fazının 15,6°C sıcaklıkta ölçülen yoğunluğu, t°C sıcaklıktaki yoğunluğunun
bulunması için katsayı (Çizelge 4'den okunur, gerekirse interpolasyon yapılır) (Hacimce
düzeltme katsayısı), dır.
Kolaylık sağlamak amacıyla yeraltı ve yerüstü tankları için müsaade edilen en büyük sıvı hacmi
çizelgeleri su kapasitesinin yüzdesi cinsinden tank tipi ve hacmine göre Çizelge 5, Çizelge 6 ve
Çizelge 7'de verilmiştir.
ÇİZELGE 3 - Müsaade Edilen Kütlece Doldurma Oranları
1.3.16 - Tüp dolum tesislerine ilgili personelden başkaları girmemelidir.
NOT - Özel ziyaretçiler ancak tesis görevlilerinden birinin eşliğinde kabul edilebilirler. Tesis içine
girecek olan kişilerin üzerinde bulunan çakmak, kibrit vb. yanıcı madde ve cihazlar tesis
girişinde geri verilmek üzere alınmalıdır.
ÇİZELGE 4 - LPG Sıvı Fazının Hacim Düzeltme Katsayıları
ÇİZELGE 5 - Su Hacmi 4,5 m3 ve Daha Az Olan Yerüstü Tanklarında Müsaade Edilen En Büyük Sıvı
Hacmi (Hacimce Doldurma Oranları)
ÇİZELGE 6 - Su Hacmi 4,5 m3 ten Fazla Olan Yerüstü Tanklarında Müsaade Edilen En Büyük LPG
Sıvı Hacmi (Hacimce Doldurma Oranları)
ÇİZELGE 7 - Bütün Yeraltı Tanklarında Müsaade Edilen En Büyük (LPG) Sıvı Hacmi (Hacimce
1.3.17 - Depolama yeri, dökme dolum yeri, pompalama ünitesi, tüp dolum yeri ve yardımcı faaliyetler
yeri dahilinde LPG miktarının hacimce % 0,2'den fazla olması halinde yardımcı cihaz olarak pirinç
veya bronz el aletleri kullanılmalı ve kıvılcım çıkarılmaması için gerekli tedbirler alınmalıdır.
2 - ÖZEL KURALLAR
2.1 - LPG'NİN DOLDURULMASI VE BOŞALTILMASI
2.1.1 - LPG'nin Tüplere Doldurulması
2.1.1.1 - LPG Tüpleri
2.1.1.1.1 - Dağıtım şirketleri, yalnızca kendi tescilli markasını ve rengini taşıyan ve TS 55 ve TS
5306'ya uygun bulunan tüplere dolum yapmalıdır.
2.1.1.1.2 - Dağıtım şirketleri üzerinde kendi tescilli markası ve rengi veya kısa adı olmayan TS 55 ve
TS 5306'ya uygun bulunmayan veya tüp sahibi firmanın renginden başka bir renge boyanmış tüpleri
dolduramaz ve doldurtamazlar.
2.1.1.1.3 - Şirketler arasında yapılacak anlaşmaya göre dolum tesislerinde anlaşma yapılan dağıtım
şirketlerine ait tüpler doldurulabilir. Bu konuda ilgili Bakanlığa bilgi verilir. Ayrıca dolum tesislerinde de
bir sureti bulundurulur.
2.1.1.1.4 - TS 55'in mecburi olarak yürürlüğe konulduğu tarihten önce yurt dışından ithal edilmiş ve
ithal edildikleri ülke standardlarına uygunluğu tespit edilmiş tüplere TS 5306'ya uygunluğu
sağlandıktan ve kendi rengine boyandıktan sonra dolum yapılabilir.
2.1.1.2 - Tüp Dolum Mahalli
2.1.1.2.1 - LPG tüpleri, sadece bu gaye için inşa edilmiş binalarda ve mahallerde doldurulmalıdır. LPG
tüpleri dolumları, bodrum veya üst katlarda yapılmamalıdır.
2.1.1.2.2 - Dolum yeri zemini yer seviyesinde veya tüp dağıtım araçlarının platformu yüksekliğinde
olabilir. Dolum yeri yükseltilmişse ya zeminin altı doldurulmalı veya zeminin altı iyi havalandırmayı
temin edecek şekilde olmalıdır. Böyle zemin altındaki açık alan, herhangi bir depolama gayesiyle
kullanılmamalı, yanıcı maddelerden arındırılmış ve temiz olmalıdır.
2.1.1.2.3 - Dolum binası, zemininde kanal, çukur gibi LPG'nin toplanmasına yol açacak yerlerden
kaçınılmalıdır. Konveyör veya diğer teçhizat için kanal gerektiğinde, bunların binanın dışından
havalandırması temin edilmelidir.
2.1.1.2.4 - Tüp dolum yerinde tabii veya cebri havalandırma temin edilmelidir.
2.1.1.2.5 - LPG için kullanılan kanal, boşaltma hatları, kesinlikle kanalizasyon ve diğer amaçlı
boşaltma hatlarına yönlendirilmemeli veya boşaltılmamalıdır.
2.1.1.2.6 - Beton veya tuğla duvarlar içinden geçen LPG boruları, içinde serbestçe hareket edebilecek
şekilde bir kılıfla korunmalıdır.
2.1.1.2.7 - Pompalama ünitesi, dökme dolum yeri, tüp stoklama yeri, tüp dolum yeri ve yardımcı
faaliyetler yerinde ve bu sınıra 8,5 m'ye kadar olan alan içinde tabii veya ark sızdırmaz (explosion
proof) özellikte aydınlatma yapılmalıdır. Depolama yerinde ve TS 1446'da belirtilen emniyet mesafeleri
içinde kalan alanda yapılacak aydınlatma elektrik tesisatı, ark sızdırmaz (explosion proof) nitelikli
olmalıdır.
2.1.1.2.8 - LPG'nin tüplere doldurma işlemi, TS 1446'da belirtilen depolama kurallarına ve Madde
2.1'deki bütün şartlara uygun dolum tesislerinde yapılmalıdır.
2.1.1.3 - LPG Tüplerinin Dolum Öncesi Muayenesi
2.1.1.3.1 - Tüpler, doluma girmeden önce TS 55 ve TS 5306'ya göre muayene edilmelidir.
2.1.1.3.2 - Boyaya ihtiyaç gösteren tüpler dolum yapılmadan evvel dağıtım şirketini sembolize eden
renkteki boya ile boyanmalıdır.
2.1.1.4 - Dolum Esasları
2.1.1.4.1 - Tüpten tüpe dolum yapılamaz.
2.1.1.4.2 - Dolum işlemine başlanmadan ve dolum işlemleri süresince doldurma dağıtım borusu ve
dolum başlıklarından kaçak belirtileri olup olmadığı sürekli kontrol edilmelidir. Tüp ile dolum sistemi
arasındaki bağlantı kesildiğinde de kaçak olmamalıdır.
2.1.1.4.3 - Dolum tesislerinde tüp doldurulması sırasında, tüpe doldurma oranından fazla LPG
doldurulduğu dolu tüpün tartılması yoluyla anlaşıldığında tüpdeki fazla miktar dolum tesisi içerisinde
boşaltılmalı ve tüp normal kütlesine getirilmelidir.
2.1.1.4.4 - Tüplerdeki LPG miktarının kontrolu en az 10 adet aynı anma hacmine sahip tüp dikkate
alınarak yapılır. Denetim esnasında 10�dan az tüp bulunması halinde bunların tamamı dikkate alınır.
Denetimde dikkate alınan tüplerdeki LPG�nin anma hacimlerine göre, kütleleri ve ortalama kütle
toleransları Çizelge 8�e uygun olmalıdır.
ÇİZLEGE 8 - LPG Tüplerine Doldurulacak LPG Kütleleri ve Kütle Toleransları
Tüp Anma Sıvı LPG Miktarının Sıvı LPG Miktarının Kütle
Hacmi1) l Kütlesi2), Kg Toleransı Kg|
4,95 2 +0,15
24,00 10 +0,30
26,20 12 +0,30
52,00 24 +0,50
108,50 45 +0,50
1) Tüp anma hacmi, tüpün 15,6°C�da alabileceği suyun hacmidir.
Kontrol edilen her bir tüpün tolerans değeri kendi grubu için belirlenen ortalama kütle tolerans
değerinin 3 katından fazla olamaz.
2.1.1.4.5 - Tüpler, valfleri ve mufları, tüpler doldurulduktan sonra su havuzunda veya sabun köpüğü
veya özel kaçak kontrol cihazları ile sızdırmazlık deneyinden geçirilmeli ve kaçak görülmesi
durumunda; dolum tesisince piyasaya arzedilmeyip, tüp içindeki LPG uygun cihazlarla depolama
tankına aktarılmalıdır.
Arızalı tüpler TS 5306'ya göre değerlendirilmelidir.
2.2 - LPG'NİN DÖKME OLARAK DOLDURULMASI
2.2.1 - LPG'nin dökme olarak doldurulması veya boşaltılması sırasında en az bir kişi, transfer
bağlantıları yapıldıktan sonra, işlem bitinceye ve bağlantılar çözülünceye kadar bağlantıların yanında
bulunmalı ve donanımı dikkatle gözlemelidir.
2.2.2 - Dökme taşıma araçlarının boşaltılacağı yerin eğimli olmamasına dikkat edilmeli ve aracın
tekerleklerine her iki yönde de takoz konulmalıdır.
2.2.3 - Dökme taşıma araçları doldurulduğu veya boşaltıldığı zaman tanktaki sıvı LPG miktarının tesbit
edilmesi uygun bir seviye göstergesi vasıtasıyla olmalıdır.
2.2.4 - Bu standarda göre dolum veya boşaltma yapılacak tanklar dökme taşıma araçları ve doldurma
ve boşaltma işlemi TS 1445 ve TS 1446'ya uygun olmalıdır.
2.2.5 - Statik elektrikten meydana gelecek tehlikeleri gidermek amacıyla, dökme taşıma araçlarının
doldurulmalarında ve boşaltılmalarında depolama tankları ve taşıt araçları uygun şekilde topraklanmış
olmalıdır.
2.2.6 - Dökme taşıma araçlarının doldurulmasına başlanılmadan önce tankta kaçak veya sızıntının
olup olmadığı incelenmeli ve olmadığı tesbit edilmeden doldurma işlemine başlanmamalıdır.
ICS 67.080.20 TÜRK STANDARDI TS12503/Aralık 1998
15
Bu tür kontrollarda koku alma, sabun köpüğü veya gaz detektörlerinden yararlanılmalı, alev veya ateş
ile kesinlikle kontrol yapılmamalıdır.
2.2.7 - Transfer hortumu veya kolu LPG ile kullanıma uygun yapıda olmalı ve fiziki hasarlardan
korunmalıdır.
2.2.8 - Dökme taşıma araçlarında doldurma ve boşaltma amacıyla kullanılacak hatların herbiri
üzerinde anma çapı 18 mm'den daha büyük en az bir kapatma vanası ile birlikte hidrolik kumandalı bir
valf bulunmalıdır.
2.2.9 - Doldurma ve boşaltma hattındaki hortumların yırtılması veya bağlantı parçalarının kırılması
durumunda, LPG'nin geri gelmemesi için, hortumların bağlandığı boru hattında tek yönlü valf (check
valf) veya hidrolik veya pnömatik kumandalı bir kapatma valfi veya aşırı akım valfi bulunmalıdır.
2.2.10 - LPG Dolum yerlerinde dolum işlemi normal olarak gündüz saatleri dışında da yapılıyorsa,
depolama yerlerini, kontrol valflerini ve diğer donanımları aydınlatmak amacıyla Madde 2.1.1.2.7'de
belirtilen türde aydınlatma tesisi kurulmalıdır.
2.2.11 - Dökme LPG taşıyan araçlar, dolum tesislerine girmeden önce egzost borusu ucuna alev
tutucu takılmalıdır.
2.3 - LPG'NİN DÖKME OLARAK BOŞALTILMASI
2.3.1 - LPG'nin Boşaltma Yerleri
LPG'nin dökme taşıma araçlarından boşaltılacakları tesisler, Madde 1.2'de belirtilen kurallara uygun
olmalıdır.
2.3.2 - Dökme taşıma araçlarında boşaltma işlemi için uygun kapasitede bir pompa veya kompresör
kullanılabilir. Bu cihazlar araç üzerine yerleştirilebilir ve araç motoru veya elektrikli bir araç ile
çalıştırılabilir. Pompanın veya kompresörün elektrikle çalışması durumunda bütün elektrik tesisatı ark
sızdırmaz (explosion proof) özellikte olmalıdır.
Boşaltma işlemi için kullanılacak pompa ve/veya kompresör boşaltma mahalline sabit olarak da tesis
edilebilir.
2.3.3 - Boşaltma pompasının çıkışı bir hortuma bağlı ise, pompa durdurulduğunda sıvı LPG akışını
önlemek amacıyla; pompa çıkışı ile hortum bağlantısı arasında bir kapatma valfi bulunmalıdır.
2.3.4 - LPG'nin tankerli kamyon, tankerli treyler veya yarı treylerden boşaltılacakları tesisler, aşağıdaki
prensipler gözönüne alınarak kurulmalıdır;
− Trafik yoğunluğu (karayolu demiryolu),
− Çevredeki binalara olan yakınlık,
− İşletme karakteristiği,
− Topografik durum,
− Binaların inşaat tipi,
− Aynı süre içerisinde emniyetle boşaltılabilecek araç sayısı,
− Boşaltmanın sıklık derecesi,
2.3.5 - Boşaltma pompasının çıkışında bir sayaç kullanıldığında, Madde 2.3.3'te açıklanan kapatma
valfi sayaç çıkışı ile hortum bağlantısı arasında olmalıdır. Sisteme ayrıca bir adet aşırı debide LPG
akışını durduran (aşırı akış valfi) bir valf de ilave edilebilir.
2.3.6 - Boşaltma hortumunun ucu bina içinde veya başka bir kapalı hacimde olmamalıdır.
YARARLANILAN KAYNAKLAR
ANSI/NFPA 58-89
ANSI/NFPA Z 106-88
ATIF YAPILAN STANDARDLAR
REFERENCES
TS 55/Kasım 1987 "Tüpler-Sıvılaştırılmış Petrol Gazı İçin"
"Liquified Petroleum Gas Containers"
TS 1445/Aralık 1997 "Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Taşıma"
"Rules of LPG Transportation"
TS 1446/Aralık 1997 "Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)-Depolama Kuralları"
"Storage Rules of Liquefied Petroleum Gases (LPG)"
TS 2178/Nisan 1991 "Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG)"
"Liquefied Petroleum Gases (LPG)"
TS 5306/Kasım 1987 "Kullanımdaki LPG Tüplerinin Muayene, Deney, Bakım ve Tamiri"
"Inspection, Testing and Maintenance of LPG Cylinders"
TADİL
TS 1449/Ocak 1996 "SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI (LPG) - DOLDURMA VE
BOŞALTMA KURALLARI
Standardı Teknik Kurulumuzun 12 Kasım 1996 Tarihli
Toplantısında Aşağıdaki Şekilde Tadil edilmiştir.
ESKİ METİN
ÇİZELGE 8 - LPG Tüplerine Doldurulacak LPG Kütleleri ve Kütle Toleransları
ÇİZELGE 8 - LPG Tüplerine Doldurulacak LPG Kütleleri ve Kütle Toleransları
YENİ METİN
2.1.1.4.4 - Tüplerdeki LPG miktarının kontrolü en az 10 adet aynı anma hacmine sahip ortalama
miktarın dolum toleransıyla karşılaştırılması şeklinde yapılır.
Doldurulmuş durumdaki tüplerdeki LPG'nin anma hacimlerine göre, kütlesi ve kütle toleransları
Çizelge-8'e uygun olmalıdır.
ÇİZELGE 8 - LPG Tüplerine Doldurulacak LPG Kütleleri ve Kütle Toleransları
TS 1449/Aralık 1997 "SIVILAŞTIRILMIŞ PETROL GAZLARI (LPG)-DOLDURMA VE
BOŞALTMA KURALLARI STANDARDI TEKNİK KURULUMUZUN 17 NİSAN 2000 TARİHLİ
TOPLANTISINDA AŞAĞIDAKİ ŞEKİLDE TADİL EDİLMİŞTİR
ESKİ METİN
0.2.11 - Tüp Dolum Yeri
Tüp dolum yeri, pompalama ünitesinden gelen LPG'nin TS 55 ve TS 5306'ya uygun tüplere
doldurulması için gerekli tesisatın bulunduğu, tüplerin boyandığı, Madde 2.1.1.4'te belirtilen şartların
uygulandığı mahaldir.
YENİ METİN
Tüp dolum yeri, pompalama ünitesinden gelen LPG'nin TS 55 ve TS 5306'ya uygun tüplere
doldurulması için gerekli tesisatın bulunduğu, tüplerin boyandığı, Madde 2.1.1.4'te belirtilen şartların
uygulandığı mahaldir. Ticari propan (TS 2178) ve karışım LPG'nin aynı tesiste doldurulması halinde,
tüpler birbirine karışmayacak şekilde ayrı dolum hatları tesis edilmelidir. Ancak ticari propan ve karışım
LPG tüpleri ayrı partiler halinde aynı dolum makinasında doldurulabilir.
ESKİ METİN
0.2.12 - Tüp Stoklama Yeri
Tüp stoklama yeri, dolum tesisleri içinde dolu veya boş tüplerin stoklandığı, üzeri açık veya kapalı
mahaldir.
YENİ METİN
0.2.12 - Tüp Stoklama Yeri
Tüp stoklama yeri, dolum tesisleri içinde dolu veya boş tüplerin stoklandığı, üzeri açık veya kapalı
mahaldir. Ticari propan tüpleri ve karışım LPG tüpleri birbirine karışmayacak şekilde stoklanmalıdır.
İLAVE MADDE
2.1.1.1.5 - Anma hacmi 108,50 L olan tüplerin haricindeki tüplere ticarî propan doldurulmamalıdır